Czyste jak łza

Luksusowe wódki powinna wyróżniać neutralna czystość i klarowność. Zasługują na miano premium lub superpremium tylko wtedy, gdy nie drażnią zmysłu smaku ani powonienia. Smakosze podkreślają, że takie wódki są zbyt dobre, by je mieszać w drinkach z innymi trunkami.
 
Wódki klasy premium i superpremium powstają z najlepszej jakości spirytusu. Ich proces produkcyjny wyróżnia wyjątkowa precyzja i dokładna kontrola laboratoryjna. Granica podziału na wódki zwykłe, należące do tzw. segmentu ekonomicznego oraz wyborowe czy luksusowe z segmentu premium, jest jednak ruchoma, a przyjęta w polskiej branży alkoholowej klasyfikacja jakościowa wódek jest w rzeczywistości wypadkową zabiegów marketingowych producentów oraz poziomu produkcji. Handlowy podział wódek czystych na wyborowe i ekskluzywne jest co prawda umowny, ale w znacznej mierze przekłada się na jakość tudzież dobór dokładnie wyselekcjonowanych, najczystszych surowców, nie tylko spirytusu, ale też wody. Spirytus wyborowy i luksusowy, używany do produkcji wódek w sektorze premium, powstaje w wyniku kilkukrotnej rektyfikacji spirytusu zwykłego.
 
Przypomnijmy, że wódki czyste są napojami alkoholowymi uzyskanymi przez wymieszanie w odpowiednim stosunku spirytusu rektyfikowanego z wodą i uszlachetnianie otrzymanej mieszaniny zwykle przez obróbkę węglem aktywnym. W zależności od użytego gatunku spirytusu oraz wody wyróżnia się trzy rodzaje wódek czystych: wódki czyste zwykłe, sporządzone ze spirytusu rektyfikowanego zbożowego lub ziemniaczanego zwykłego, wódki wyborowe otrzymane ze spirytusu rektyfikowanego wyborowego ziemniaczanego lub zbożowego i wreszcie wódki luksusowe, które powstają ze spirytusu rektyfikowanego luksusowego.

Trunek smakoszy
 
Wśród wielu kryteriów oceny wódek z najwyższej półki, oznaczonych mianem premium a także superpremium, za najważniejsze uznaje się ich czystość. Najlepszą wódkę wyróżniają ponadto: indywidualny charakter, łagodny aromat oraz neutralny smak. Zdaniem kiperów najlepszą wódkę czystą można smakować jak krystaliczną wodę źródlaną. Przy ocenie jakości wódki bierze się pod uwagę jej zapach, smak, klarowność i barwę. Istotne jest także kontrolowanie zawartości ubocznych produktów fermentacji, takich jak metanol czy aldehydy. W wódce marnej jakości kiperzy od razu wyczuwają zbyt duże stężenie alkoholi wyższych, które mają fatalny wpływ na nasze samopoczucie. W Polsce rodzime wódki klasy premium i superpremium są cenione, chociaż poziom ich sprzedaży nie dorównuje jeszcze popytowi na wódki zwykłe z segmentu ekonomicznego, których udział w rynku w zeszłym roku szacowany był średnio na 30-35%. Polacy gustują zarówno w luksusowych wódkach polskich, jak i importowanych. Do preferowanych zagranicznych marek należą między innymi: Smirnoff, Absolut, Finlandia, Nemiroff czy Danzka. W grupie tej przez lata wymieniana też była wódka Gorbatchow. Na rodzimej liście wódek superpremium i premium są między innymi: Belvedere, Chopin, Wyborowa, Luksusowa. W gronie sławnych wódek znalazły się także: Bols Vodka, Sobieski, Krakus, Wódka Królewska, Cracovia, Absolwent, Hevelius. Wódka Hevelius należy do rodziny polskich wódek, przeznaczonych głównie na eksport.  Powstaje ze spirytusu zbożowego, sześciokrotnie destylowanego. Sprzedawana jest w USA, Europie, Azji, na Bliskim Wschodzie, w wielu krajach obu Ameryk, a także w Australii. Producent wśród głównych konkurentów dla tej wódki wymienia Grey Goose, Belvedere, Chopina i Level Vodka.
 
Dużą popularnością na rynku polskim od lat cieszy się wódka Bols. W rankingu najlepiej sprzedających się w ubiegłym roku marek wódek  w Polsce (według AC Nielsen), Bols zajmuje trzecie miejsce  po Absolwencie i Starogardzkiej, i ma 7, 2% udział w sprzedaży.
 
Luksusowe wódki są znaczącą pozycją w polskim eksporcie. Coraz częściej doskonale wypadają w rozmaitych rankingach, konkursach oraz otrzymują pochlebne recenzje od prestiżowych mediów. Wygrywają konkurencję z uznanymi ekskluzywnymi markami innych „narodowości”. Trzeba też dodać, że polscy eksporterzy potrafią dbać o właściwy image wódek. Według danych GUS w trzech kwartałach 2004 roku wartość eksportu wszystkich polskich wódek wyniosła 37 mln dolarów, co w stosunku do wyników eksportowych za 2002 rok oznacza wzrost o parę milionów dolarów. Polskie trunki stają się coraz bardziej konkurencyjne dla wódek rosyjskich i skandynawskich.
 

Wódki z top listy
 
Do najczęściej wymienianych w zachodnich rankingach polskich wódek klasy premium i superpremium należą: Wyborowa, Luksusowa, Belvedere, Chopin. W samych superlatywach wypowiadali się na ich temat jurorzy zachodnich konkursów, między innymi brukselskiego Monde Selection czy amerykańskiego Spirits Competition. Jak stwierdził Desmond Begg, autor wydanego w Wielkiej Brytanii i Niemczech poradnika „Wódka – podręcznik konesera”, Polacy produkują najlepszą wódkę na świecie. Tę pochwałę wyraził pod adresem wódki Chopin. Begg przyznał wódkom Chopin i Wyborowa po cztery gwiazdki, czyli najwyższe noty, podczas gdy białe wódki Absolut, Smirnoff i Stoliczna otrzymały po dwie gwiazdki, a Finlandia i Danzka – po trzy.
 
Jednym z ostatnich rankingów, w którym szczególnie docenione zostały dwie polskie marki, jest styczniowy ranking New York Timesa. Według dziennikarzy NYT miarą jakości wódki jest jej niemal „platońska” neutralność, która sprawia, że degustacja przypomina raczej smakowanie butelkowanej wody źródlanej czy płatków śniegu. W ścisłej czołówce top listy NYT – dziesięciu najlepszych luksusowych wódek czystych – znalazły się dwie polskie luksusowe marki – Wyborowa i Belvedere. Zajęły drugie i trzecie miejsce zaraz po Smirnoffie. Obie wyprzedziły tak uznane wódki, jak szwedzką Absolut czy amerykańską Hangar 1 lub holenderską Vox. Na listę najlepszych marek nie trafiły nawet tak popularne wódki premium, jak francuska Grey Goose czy holenderska Ketel One. Dziennikarze kulinarni New York Timesa najwyżej ocenili wódkę Smirnoff United States Grain. Na top liście znalazły się po niej kolejno: Wyborowa Poland Single Estate Rye, Belvedere Poland Rye, Absolut Sweden Level Grain, Hangar 1 United States, Vox Netherlands Wheat, Olifant Netherlands Grain, 42 Below New Zealand Wheat, Skyy United States Grain, Teton Glacier United States Potato
 

Polska wirtuozeria
 
Największym rynkiem wódki są obecnie Stany Zjednoczone. Szacuje się, że Amerykanie wypijają ponad połowę wódki produkowanej na świecie. Według jednego z mitów o narodzinach tradycji picia wódki czystej w USA, alkohol ten stał się popularny dzięki pewnemu barmanowi z Los Angeles, który w latach 40. ubiegłego wieku wymyślił drink z dodatkiem piwa imbirowego. Połączył piwo z wódką i sokiem z limonki. Tak powstał drink zwany Rosyjskim Mułem, który stał się na długo amerykańskim hitem. Mówi się też, że za popularnością wódki czystej stoi filmowy bohater James Bond, który w każdym odcinku serwował sobie martini z wódką i oliwką. Przez kilka lat na bardzo chłonnym rynku amerykańskim polskie wódki luksusowe godnie reprezentowały Belvedere i Chopin. W 2004 roku łączna sprzedaż tych wódek wyniosła w USA prawie 5 milionów butelek. Dla porównania – w 1996 roku, kiedy wprowadzono je na rynek amerykański, ich sprzedaż wyniosła zaledwie 220 tysięcy butelek. W kolejnych latach sprzedaż wódek Chopin i Belvedere wzrastała, osiągając w 1998 roku poziom około 1,4 mln butelek, a w 1999 roku – ponad 2 mln. Do roku 2002 sprzedaż osiągnęła poziom powyżej 4 mln butelek. W 2002 roku wartość  eksportu wódek Chopin i Belvedere wyłącznie do USA wyniósł 18,5 milionów dolarów, a w 2004 roku – 35 milionów. Udział obu tych marek w całkowitym eksporcie wódek w ciągu dwóch lat zwiększył się z 51 do 71%. W promocji tych wódek na świecie pomogła nie tylko wysoka jakość, ale też właściwa strategia marketingowa. W kampaniach reklamowych wódek Chopin i Belvedere podkreślano bowiem ich polskie korzenie oraz ponad 500-letnią historię polskiego gorzelnictwa. Ta strategia opłaciła się – w rezultacie doprowadziła do zmiany przekonań Amerykanów, że najlepsze wódki wywodzą się wyłącznie z Rosji albo Szwecji. Jeśli mówi się lub pisze o polskiej wódce w kontekście rosyjskiej, to często przywołuje się najlepsze przykłady z dziejów gorzelnictwa obu narodów. Najbardziej znaną wytwórnią wódek w Polsce przed wojną był Baczewski ze Lwowa. Firma była potentatem nie tylko na polskim rynku. Wyroby Baczewskiego były znane i poszukiwane na całym świecie. Prócz słynnych likierów czy wódek wytrawnych, produkował znakomite wódki czyste. Za symboliczną ciekawostkę można dziś uznać fakt, że Baczewski na etykietach z tyłu butelek wódek czystych pisał - „jedyną wódką dorównującą Baczewskiemu jest rosyjska wódka Piotra Smirnoffa z Moskwy". Smirnoff odwdzięczał się tym samym pochlebstwem na swoich etykietach. Jak podają źródła historyczne, Baczewski i Smirnoff doskonale się znali. W zdobywaniu najwyższych pozycji w klasie wódek czystych klasy superpremium polskie marki konkurują nie tylko z zagranicznymi, ale i z rodzimymi wódkami. Coraz częściej za jakością idą potężne kampanie marketingowe. Dotychczas w ostrej konkurencji w segmencie wódek superpremium głównym rywalem Belvedere i Chopina była francuska Grey Goose. W USA polskie wódki jednak wciąż dominują i stanowią 40% rynku wódek ekskluzywnych. Na wysokiej pozycji utrzymuje się też Wyborowa. Do niedawna pod względem sprzedaży na światowych rynkach była w czołówce – za Stoliczną, Smirnoffem, Finlandią i Absolutem. Ocenia się, że całkiem dobrze radzą sobie na świecie także inne polskie marki: jak Premium, Żytnia czy Krakus.
 

W drodze na szczyt
 
Polskie luksusowe marki na rynkach zachodnich zaczęły robić karierę dopiero w latach 90. Za czasów PRL honoru polskiej wódki strzegła głównie Wyborowa. Za granicą dobrze przez jakiś czas kojarzona, do tego stopnia, że w Meksyku powstała nawet wytwórnia Wyborowej. W ogóle w latach 80.XX wieku polskie wódki zostały wyparte z większości rynków, bo rodzimi producenci z powodu kryzysu nie mogli dogonić zachodnich standardów. Polskie marki poprawiły image swoich wyrobów i jakość promocji dopiero w drugiej połowie lat 90. W tym też czasie po latach zapomnienia Wyborowa trafiła do ekskluzywnego grona wódek. Obecnie większość jej produkcji przeznaczona jest na eksport. Na przykład w 2002 roku 2 mln litrów Wyborowej wypili tylko Amerykanie i Kanadyjczycy.
 
Nadane przez producentów nazwy wódek, wskazujące na ekskluzywny charakter trunków, jak Premium czy Luksusowa, nie tylko są zastrzeżonymi znakami towarowymi, ale mają pokrycie w jakości tych wyrobów. W zeszłym roku w najstarszym konkursie alkoholowym International Wine and Spirit Competition w Wielkiej Brytanii najwyższe noty uzyskała właśnie Luksusowa. W ubiegłym roku Luksusowa została wyróżniona podwójnie, także w międzynarodowym konkursie Monde Selection, w którym zdobyła złoty medal. Wódka ta cieszy się rosnącą popularnością między innymi w Wielkiej Brytanii i Niemczech oraz w Stanach Zjednoczonych. Dobrze się sprzedaje także w Polsce. W pierwszej połowie 2004 roku Luksusowa odnotowała rekordowy 10% wzrost sprzedaży. Wódka Luksusowa istnieje na rynku nieprzerwanie aż od 1928 roku. Wizerunek sztandarowego produktu V&S Luksusowa Zielona Góra SA zmieniał się przez lata. Do dziś jednak niezmiennie przetrwał jedyny w swoim rodzaju kształt butelki Luksusowej o podstawie kwadratu i etykieta w  kształcie gotyckiego okna. Na polski rynek wkracza właśnie nieco odmieniona Luksusowa z czerwoną etykietą. Ma bardziej eleganckie opakowanie oraz dodatkowe zabezpieczenie – specjalnie zaprojektowany hologram, gwarantujący oryginalność produktu.
 
Do nagradzanych podczas międzynarodowych salonów i targów należy także Absolwent Polmosu Białystok, który w 2004 roku zwiększył udział w polskim rynku wyrobów spirytusowych do około 22%. Dwa najważniejsze jego produkty, właśnie Absolwent obok sztandarowej gatunkowej Żubrówki, zostały docenione przez Światowy Salon Jakości Monde Selection, otrzymując medale tej organizacji. Polmos Białystok jako producent otrzymał zaś Wielki Złoty Medal Międzynarodowych Targów Poznańskich.
 

Ze Wschodu i Zachodu
 
Podczas gdy polskie wódki klasy premium i superpremium podbijają rynki zachodnioeuropejskie oraz amerykański, polski konsument ma coraz to większy wybór wśród luksusowych wódek zagranicznych, zarówno pochodzących z Zachodu, jak i ze Wschodu. Na polski rynek od niedawna sprowadzana jest utytułowana francuska Grey Goose, wódka klasy premium, najlepiej sprzedająca się w USA, podawana w najdroższych i ekskluzywnych restauracjach. Wódka Grey Goose produkowana jest z najwyższej jakości pięciokrotnie destylowanego spirytusu i źródlanej wody, pochodzącej z Gente w regionie Cognac. Ekspansję na polski rynek rozpoczął także ukraiński Nemiroff, który wśród luksusowych wódek czystych proponuje wódkę Nemiroff Premium oraz Nemiroff Original. Ukraiński potentat sprzedaje swoje wyroby już w 40 krajach świata. Jak widać, wyścig w sektorze luksusowych wódek czystych nabiera tempa.
 

Ewa Sosnowska